
చరిత్ర అవలోకనం
చిత్రదుర్గ చారిత్రక పేర్లు మరియు వాటి మూలాలు
రచయిత రాఘవేంద్ర పద్మశాలి · 19 నవంబర్, 2026

కర్ణాటకలోని ప్రముఖ చారిత్రక నగరాలలో ఒకటైన చిత్రదుర్గ తన అద్భుతమైన రాతి కోట, భారీ గ్రానైట్ శిలలు, పురాణ గాథలు మరియు వీర సంప్రదాయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. వివిధ చారిత్రక కాలాలలో ఈ ప్రాంతం హిడింబపట్టణ, సూల్గల్లు, బెమ్మత్తనకల్లు, చిత్రకల్దుర్గ, ఛత్రకల్దుర్గ మరియు చిత్రదుర్గ అనే పేర్లతో గుర్తించబడింది. వీటిలో కొన్ని పేర్లు పురాణాలు మరియు జానపద సంప్రదాయాలతో సంబంధం కలిగి ఉండగా, మరికొన్ని శాసనాలు, రాజవంశాల పరిపాలన మరియు భౌగోళిక ప్రత్యేకతలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.
హిడింబపట్టణ (Hidimbapattana): మహాభారతానికి సంబంధించిన స్థానిక పురాణగాథల ప్రకారం, హిడింబాసురుడు చిత్రదుర్గ రాతి కొండల ప్రాంతంలో నివసించేవాడు. వనవాస సమయంలో పాండవులు ఈ ప్రాంతానికి వచ్చినప్పుడు భీముడు హిడింబాసురునితో యుద్ధం చేసి అతనిని సంహరించాడని విశ్వసిస్తారు. అనంతరం భీముడు హిడింబాసురుని సోదరి హిడింబిని వివాహం చేసుకున్నాడని పురాణ కథనం చెబుతుంది. ఈ పురాణ సంబంధాల కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి హిడింబపట్టణ అనే పేరు వచ్చిందని భావిస్తారు. చిత్రదుర్గ కోటలో ఉన్న హిడింబేశ్వర ఆలయం ఈ పురాణ సంప్రదాయానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రదేశం.
సూల్గల్లు (Soolgallu): సూల్గల్లు చిత్రదుర్గకు సంబంధించిన అత్యంత పురాతన శాసనాధారిత పేర్లలో ఒకటి. చాళుక్యుల కాలానికి చెందిన శాసనాలలో ఈ పేరు కనిపిస్తుంది. ప్రాచీన కన్నడలో 'సూల్' లేదా 'సులవు' వంటి పదాలు వంకర, మెలిక, వలయాకారం లేదా చిత్రరూపాన్ని సూచిస్తాయి. ఈ ప్రాంతంలోని విచిత్రమైన రాతి నిర్మాణాలను సూచించడానికి ఈ పేరు ఏర్పడి ఉండవచ్చని చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. తరువాత వాడుకలోకి వచ్చిన చిత్రకల్లు అనే పేరుతో సూల్గల్లు అనే పదానికి భాషాపరమైన సంబంధం ఉండవచ్చని కూడా భావిస్తున్నారు.
బెమ్మత్తనకల్లు (Bemmattanakallu): హొయసళుల పరిపాలన కాలంలో చిత్రదుర్గను బెమ్మత్తనకల్లు లేదా బెమ్మత్తనూరు అనే పేర్లతో పిలిచేవారు. ఈ పేర్లు ఆ కాలానికి చెందిన చారిత్రక శాసనాలలో కనిపిస్తాయి. హొయసళుల పాలనలో ఈ ప్రాంతం ఒక ముఖ్యమైన స్థానిక పట్టణంగా అభివృద్ధి చెందింది. ప్రారంభ విజయనగర కాలంలో కూడా దీని ప్రాధాన్యం కొనసాగింది. బెమ్మత్తనకల్లు అనే పేరుకు ఖచ్చితమైన భాషాపరమైన మూలం స్పష్టంగా తెలియకపోయినప్పటికీ, చిత్రదుర్గ మధ్యయుగ చరిత్రలో ఈ పేరుకు ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది.
చిత్రకల్దుర్గ మరియు ఛత్రకల్దుర్గ: విజయనగర సామ్రాజ్యం మరియు చిత్రదుర్గ నాయక పాలెగాళ్ల కాలంలో చిత్రకల్దుర్గ అనే పేరు ప్రముఖంగా ఉపయోగించబడింది. 'చిత్ర' అంటే విచిత్రమైన లేదా అందమైన, 'కల్లు' అంటే రాయి, 'దుర్గ' అంటే కోట అని అర్థం. అందువల్ల చిత్రకల్దుర్గ అంటే ప్రత్యేకమైన లేదా అందమైన రాతి నిర్మాణాలతో కూడిన కోట అని భావించవచ్చు. ఛత్రకల్దుర్గ అనే మరొక పేరు గొడుగు ఆకారాన్ని పోలిన కొండ లేదా రాతి నిర్మాణంతో సంబంధం కలిగి ఉంది. 'ఛత్ర' అంటే గొడుగు అని అర్థం. అయితే ఛత్రకల్దుర్గ అనే పేరు చిత్రకల్దుర్గ కంటే ముందుగా ఉపయోగించబడిందని నిర్ధారించే స్పష్టమైన శాసన ఆధారాలు లేవు.
చిత్రదుర్గ (Chitradurga): కాలక్రమేణా చిత్రకల్దుర్గ అనే పేరు సంక్షిప్తమై చిత్రదుర్గగా ప్రసిద్ధి చెందింది. విజయనగర మరియు నాయక పాలకుల కాలంలో కూడా ఈ పేరు ఉపయోగించబడింది. భారీ గ్రానైట్ కొండలు, ఏడు రక్షణ ప్రాకారాలు మరియు శక్తివంతమైన కోట కారణంగా చిత్రదుర్గకు 'కల్లిన కోటె' అంటే రాతి కోట మరియు 'ఏళు సుత్తిన కోటె' అంటే ఏడు ప్రాకారాల కోట అనే ప్రసిద్ధ బిరుదులు వచ్చాయి. బ్రిటిష్ పాలనలో Chitaldrug అనే ఆంగ్లీకరించిన పేరు కూడా వాడుకలో ఉండేది. నేడు చిత్రదుర్గ అనే పేరు ఈ ప్రాంత గొప్ప చరిత్ర, వీరత్వం, సాంస్కృతిక వారసత్వం మరియు ప్రత్యేకమైన భౌగోళిక గుర్తింపుకు ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.