
ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ
ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗ
ಲೇಖಕರು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಪದ್ಮಶಾಲಿ · ನವೆಂಬರ್ 19, 2026

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ರಾಜಮಹಾರಾಜರು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಭವ್ಯವಾದ ಕೋಟೆಗಳ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಯುಗದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆದಿಮಾನವರು ಇಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು ಹಾಗೂ ನದಿಪಾತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಆದಿಮಾನವರ ವಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದವು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಮಾನವ ಜೀವನ, ಜೀವನೋಪಾಯದ ವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹತ್ವದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.
ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಯುಗ (Palaeolithic Age) ದಲ್ಲಿ ಆದಿಮಾನವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು, ಕಾಡುಹಣ್ಣುಗಳು, ಗೆಡ್ಡೆಗೆಣಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೈಗೊಡಲಿಗಳು, ಕತ್ತರಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸರಳ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನದಿಪಾತ್ರಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ನೀರು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆದಿಮಾನವರು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗ (Mesolithic Age) ದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಜೀವನಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ, ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾಯುಧಗಳು (Microliths) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹಾಗೂ ಇತರ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಶ್ರಯತಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ಕಾಲದ ಮಾನವ ಜೀವನದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮಹತ್ವದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ನವಶಿಲಾಯುಗ (Neolithic Age) ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಕೃಷಿ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಈ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣವಾಗಿದೆ. 1947ರಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ನುಣುಪುಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೊಡಲಿಗಳು, ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಬ್ಲೇಡ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗ, ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಂತಗಳ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಾನವ ವಾಸದ ಇತಿಹಾಸವಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಕಣಿವೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬರಲಗೊಂಡಿ ಮತ್ತು ನೆರಳಗೊಂಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜವಂಶಗಳ ಉದಯಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣಗಳು ಆದಿಮಾನವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿ, ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಪತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.